سرطان کبد چیست؟ علائم، علل و روش‌های تشخیص

سرطان کبد نوعی سرطان جدی است که از سلول‌های کبد ایجاد می‌شود و در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد. کاهش وزن، بی‌اشتهایی، درد قسمت راست بالای شکم و زردی پوست و چشم از علائم احتمالی آن هستند. تشخیص و درمان سرطان کبد به نوع و مرحله بیماری و وضعیت کبد بستگی دارد و باید توسط پزشک متخصص انجام شود. در ادامه مقاله قصد داریم تا اطلاعاتی را در مرد سرطان کبد، علائم و نشانه ها و روش های درمانی آن را در اختیار شما عزیزان قرار دهیم.

انواع سرطان کبد

سرطان کبد به دو گروه اصلی سرطان اولیه کبد و سرطان متاستاتیک کبد تقسیم می‌شود. سرطان اولیه کبد از سلول‌های خود کبد یا مجاری صفراوی داخل کبد شروع می‌شود، در حالی که سرطان متاستاتیک از اندام دیگری در بدن آغاز شده و سپس به کبد گسترش پیدا می‌کند.

سرطان اولیه کبد

شایع‌ترین نوع سرطان اولیه کبد در بزرگسالان، کارسینوم هپاتوسلولار (HCC) است که از سلول‌های اصلی کبد، یعنی هپاتوسیت‌ها، ایجاد می‌شود. نوع دیگری از سرطان اولیه کبد، کلانژیوکارسینوم داخل کبدی است که از سلول‌های مجاری صفراوی داخل کبد منشأ می‌گیرد. نوع و محل ایجاد سرطان می‌تواند در علائم، روند بیماری و انتخاب روش درمان تأثیر داشته باشد.

سرطان متاستاتیک کبد

گاهی سلول‌های سرطانی ابتدا در اندام دیگری مانند روده بزرگ، معده، پانکراس، پستان یا ریه ایجاد می‌شوند و سپس از طریق جریان خون یا سیستم لنفاوی به کبد می‌رسند. در این شرایط، بیماری متاستاز کبدی نامیده می‌شود و در واقع سرطان اولیه کبد محسوب نمی‌شود. روش درمان متاستاز کبدی نیز بر اساس محل سرطان اولیه، میزان انتشار بیماری و وضعیت بیمار تعیین می‌شود.

نکته مهم: داشتن توده در کبد به معنی سرطان کبد نیست و برخی توده‌های کبدی می‌توانند خوش‌خیم باشند. تشخیص نوع توده به بررسی‌های پزشکی و تصویربرداری و در برخی موارد نمونه‌برداری نیاز دارد.

عوامل خطر سرطان کبد چیست؟

برخی بیماری‌ها و عوامل سبک زندگی می‌توانند احتمال ابتلا به سرطان کبد را افزایش دهند. داشتن یکی از این عوامل به معنی ابتلای قطعی به سرطان نیست، اما شناخت و کنترل آن‌ها می‌تواند در پیشگیری و تشخیص زودهنگام مؤثر باشد.

عامل خطر	توضیح
هپاتیت B مزمن	عفونت طولانی‌مدت با ویروس هپاتیت B می‌تواند خطر سرطان کبد را افزایش دهد.
هپاتیت C مزمن	عفونت مزمن هپاتیت C، به‌ویژه در صورت ایجاد سیروز، از عوامل مهم خطر سرطان کبد است.
سیروز کبدی	آسیب و زخم شدید و مزمن کبد، صرف‌نظر از علت، احتمال ابتلا به سرطان کبد را افزایش می‌دهد.
کبد چرب متابولیک (MASLD)	کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک می‌تواند در برخی افراد به التهاب، فیبروز و در نهایت سرطان کبد منجر شود.
مصرف زیاد الکل	مصرف طولانی‌مدت و زیاد الکل می‌تواند باعث آسیب کبدی، سیروز و افزایش خطر سرطان کبد شود.
اضافه‌وزن و چاقی	چاقی با افزایش احتمال کبد چرب و بیماری‌های مزمن کبدی، خطر سرطان کبد را افزایش می‌دهد.
دیابت نوع ۲	دیابت، به‌خصوص همراه با کبد چرب و اختلالات متابولیک، با افزایش خطر سرطان کبد ارتباط دارد.
سیگار کشیدن	مصرف دخانیات با افزایش خطر ابتلا به سرطان کبد ارتباط دارد.
برخی بیماری‌های ارثی کبد	بیماری‌هایی مانند هموکروماتوز ارثی می‌توانند با افزایش خطر سرطان کبد همراه باشند.
مواجهه با آفلاتوکسین	آفلاتوکسین سمی است که ممکن است در برخی مواد غذایی آلوده به کپک، به‌ویژه در شرایط نگهداری نامناسب، وجود داشته باشد و خطر سرطان کبد را افزایش دهد.

علائم سرطان کبد

سرطان کبد در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد. با پیشرفت بیماری، علائم احتمالی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• کاهش وزن بدون علت مشخص
• کاهش اشتها یا احساس سیری زودرس
• درد یا احساس ناراحتی در قسمت بالای سمت راست شکم
• احساس توده یا سنگینی در قسمت راست بالای شکم
• تورم یا افزایش اندازه شکم
• تهوع و استفراغ
• زرد شدن پوست و سفیدی چشم‌ها (یرقان)
• ادرار تیره و مدفوع کم‌رنگ
• ضعف و خستگی غیرمعمول
• کبودی یا خونریزی آسان
• تب در برخی بیماران

وجود این علائم لزوماً به معنی سرطان کبد نیست و بیماری‌های مختلف کبدی و گوارشی می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند. تشخیص باید توسط پزشک و بر اساس معاینه و بررسی‌های لازم انجام شود.

سرطان کبد چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص سرطان کبد با توجه به علائم، سابقه پزشکی و نتایج آزمایش‌ها و تصویربرداری انجام می‌شود. پزشک بر اساس شرایط بیمار ممکن است از یک یا چند روش زیر برای تشخیص نوع و مرحله بیماری استفاده کند.

روش تشخیص	توضیحات
معاینه و بررسی سابقه پزشکی	پزشک علائمی مانند کاهش وزن، درد شکم، زردی پوست و چشم و همچنین سابقه هپاتیت، سیروز و سایر بیماری‌های کبدی را بررسی می‌کند.
آزمایش خون	عملکرد کبد و برخی شاخص‌های مرتبط با بیماری بررسی می‌شود. آزمایش آلفافیتوپروتئین (AFP) نیز ممکن است برای کمک به تشخیص یا پیگیری سرطان کبد انجام شود، اما به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست.
سونوگرافی کبد	می‌تواند وجود توده یا تغییرات غیرطبیعی در کبد را مشخص کند و معمولاً یکی از بررسی‌های اولیه در افراد در معرض خطر است.
سی‌تی‌اسکن (CT Scan)	تصاویر دقیق‌تری از کبد و سایر قسمت‌های شکم ارائه می‌دهد و به بررسی اندازه، محل و ویژگی‌های توده و میزان گسترش بیماری کمک می‌کند.
ام‌آر‌آی (MRI)	برای بررسی دقیق‌تر توده‌های کبدی و تشخیص ویژگی‌های مشکوک به سرطان استفاده می‌شود و در برخی بیماران می‌تواند اطلاعات بیشتری نسبت به CT ارائه دهد.
نمونه‌برداری (بیوپسی)	در برخی شرایط، نمونه‌ای از بافت کبد با سوزن برداشته و در آزمایشگاه بررسی می‌شود. بیوپسی برای همه بیماران مبتلا به توده کبدی ضروری نیست و در بعضی موارد، تشخیص سرطان کبد بر اساس یافته‌های مشخص در CT یا MRI امکان‌پذیر است.

بنا به گفته دکتر معصومه صابریان، روشی که تشخیص سرطان کبد را قطعی می کند، نمونه برداری از توده داخل کبد می باشد. این نمونه برداری می تواند با سوزن بیوپسی با و توسط یک گاید انجام شود. جوابی که پاتولوژی از آزمایش نمونه ارائه می کند تقریبا قطعی می باشد.

روش‌های درمان سرطان کبد

درمان سرطان کبد به عواملی مانند نوع و مرحله سرطان، اندازه و تعداد تومورها، میزان گسترش بیماری، عملکرد کبد و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. به همین دلیل، ممکن است برای هر بیمار یک روش متفاوت یا ترکیبی از چند روش درمانی انتخاب شود.

جراحی و برداشتن تومور

در برخی بیماران که سرطان محدود به قسمت مشخصی از کبد است و عملکرد کبد مناسب است، بخشی از کبد که تومور در آن قرار دارد با جراحی برداشته می‌شود. هدف از این روش، خارج کردن کامل بافت سرطانی و حفظ بخش سالم کبد است.

پیوند کبد

پیوند کبد می‌تواند برای برخی بیماران مبتلا به سرطان اولیه کبد، به‌ویژه افرادی که تومورهای محدود به کبد و بیماری زمینه‌ای شدید کبدی مانند سیروز دارند، گزینه مناسبی باشد. در این روش، کبد بیمار با کبد سالم اهداکننده جایگزین می‌شود.

ابلیشن یا تخریب موضعی تومور

در ابلیشن، سلول‌های سرطانی بدون نیاز به برداشتن تومور با جراحی تخریب می‌شوند. ابلیشن با امواج رادیویی (RFA) و مایکروویو (MWA) از روش‌های رایج هستند و برای برخی تومورهای کوچک و در شرایط مشخص استفاده می‌شوند.

شیمی‌امبولیزاسیون (TACE)

در این روش، جریان خون‌رسانی به تومور از طریق رگ تغذیه‌کننده آن کاهش یا مسدود می‌شود و هم‌زمان داروی شیمی‌درمانی مستقیماً در همان ناحیه وارد می‌شود. TACE می‌تواند برای برخی بیماران مبتلا به سرطان کبد که امکان جراحی ندارند، مورد استفاده قرار گیرد.

رادیوامبولیزاسیون (TARE)

رادیوامبولیزاسیون روشی است که در آن ذرات حاوی مواد رادیواکتیو از طریق رگ خونی به سمت تومور هدایت می‌شوند تا پرتو را به‌صورت موضعی به سلول‌های سرطانی برسانند. مناسب بودن این روش به وضعیت بیمار و ویژگی‌های تومور بستگی دارد.

پرتودرمانی

در پرتو درمانی از پرتوهای پرانرژی برای از بین بردن یا کنترل سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. این روش ممکن است در برخی بیماران برای کنترل تومور کبد یا نواحی درگیر خارج از کبد به کار رود.

ایمونوتراپی

ایمونوتراپی با تقویت یا فعال کردن پاسخ سیستم ایمنی، به بدن کمک می‌کند سلول‌های سرطانی را بهتر شناسایی و با آن‌ها مقابله کند. برخی داروهای ایمنی‌درمانی در درمان سرطان پیشرفته کبد کاربرد دارند و انتخاب آن‌ها به شرایط بیمار بستگی دارد.

درمان هدفمند

داروهای هدفمند، مولکول‌ها و مسیرهای خاصی را که در رشد و تکثیر سلول‌های سرطانی نقش دارند، مورد هدف قرار می‌دهند. این داروها بیشتر در برخی موارد سرطان پیشرفته کبد استفاده می‌شوند.

شیمی‌درمانی

شیمی‌ درمانی در سرطان اولیه کبد کاربرد محدودتری نسبت به بعضی سرطان‌های دیگر دارد، اما در شرایط خاص ممکن است مورد استفاده قرار گیرد. در سرطان متاستاتیک کبد نیز نوع درمان بر اساس محل شروع سرطان اولیه و ویژگی‌های آن تعیین می‌شود.

مراقبت تسکینی و حمایتی

در مراحل پیشرفته سرطان، کنترل علائمی مانند درد، تهوع، کاهش اشتها و خستگی و همچنین حفظ کیفیت زندگی اهمیت زیادی دارد. مراقبت تسکینی می‌تواند هم‌زمان با درمان‌های ضدسرطان نیز ارائه شود.

انتخاب بهترین روش درمان سرطان کبد

انتخاب درمان مناسب باید بر اساس شرایط هر بیمار و توسط بهترین متخصص انکولوژی انجام شود. عواملی مانند مرحله سرطان، اندازه و تعداد تومورها، عملکرد کبد، درگیری عروق خونی و انتشار سرطان به سایر قسمت‌های بدن در انتخاب روش درمان نقش دارند.

آیا سرطان کبد قابل درمان است؟

قابل درمان بودن سرطان کبد به عوامل مختلفی از جمله مرحله بیماری، اندازه و تعداد تومورها، انتشار سرطان، عملکرد کبد و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. در برخی بیماران که بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شود، درمان‌های موضعی، جراحی یا پیوند کبد می‌توانند با هدف درمان قطعی انجام شوند.

در مراحل پیشرفته‌تر، ممکن است هدف درمان کنترل رشد بیماری، افزایش طول عمر و کاهش علائم باشد. بنابراین تشخیص زودهنگام و ارزیابی دقیق وضعیت کبد اهمیت زیادی دارد.

خلاصه

سرطان کبد یکی از بیماری های سخت اما قابل درمان است. دلیل سخت بودن این بیماری، علائم متفاوت آن است که تشخیص را برای پزشک متخصص تا حدی سخت می سازد. درمان های متفاوت برای این بیماری را میتوان یکی دیگر از سختی های آن دانست اما نکته مثبت این است که با تشخیص به موقع و اتخاذ شیوه درمانی صحیح می توان به طور کلی این بیماری را درمان کرد لذا با مشاهده اولین علائم مشکوک توصیه میگردد به بهترین فوق تخصص انکولوژی مراجعه نمایید.

سوالات متداول