سرطان خون چیست + کدام نوع سرطان خون کشنده است؟

سرطان خون یا لوسمی (Leukemia) یکی از سرطان‌های مربوط به خون و مغز استخوان است که در اثر تولید غیرطبیعی و بیش از حد گلبول‌های سفید ایجاد می‌شود. این بیماری می‌تواند در کودکان و بزرگسالان رخ دهد و با اختلال در عملکرد طبیعی سیستم ایمنی بدن همراه است. لوسمی می‌تواند به‌صورت تدریجی یا سریع پیشرفت کند و در صورت عدم تشخیص به‌موقع، عملکرد طبیعی مغز استخوان را مختل کند.

یکی از سرطان های شایع که سیستم مغز و استخوان و سیستم لنفاوی را تحت تاثیر قرار می دهد سرطان خون یا لوسمی می باشد. لوسمی زمانی اتفاق می افتد که بافت های خون ساز بدن از جمله مغز استخوان و سیستم لنفاوی مورد حمله قرار بگیرند.

سرطان خون چیست؟

سرطان خون یا لوسمی (Leukemia) نوعی سرطان است که در خون و مغز استخوان ایجاد می‌شود و باعث تولید غیرطبیعی و بیش از حد سلول‌های خونی، به‌ویژه گلبول‌های سفید، می‌گردد.

در حالت طبیعی، مغز استخوان سلول‌های خونی سالم تولید می‌کند تا وظایفی مثل مقابله با عفونت‌ها، انتقال اکسیژن و انعقاد خون را انجام دهند. اما در سرطان خون، این روند طبیعی مختل می‌شود و سلول‌های غیرطبیعی جایگزین سلول‌های سالم می‌شوند.

انواع لوسمی یا سرطان خون

سرطان خون یا لوسمی به چند نوع مختلف تقسیم می‌شود که هرکدام از نظر سرعت پیشرفت، شدت بیماری و روش درمان با هم تفاوت دارند. شناخت انواع این بیماری به درک بهتر روند درمان و تشخیص کمک می‌کند.

لوسمی حاد لنفوبلاستیک (ALL)

لوسمی حاد لنفوبلاستیک یکی از انواع سریع‌الرشد سرطان خون است که بیشتر در کودکان دیده می‌شود، اما ممکن است در بزرگسالان نیز رخ دهد. این نوع سرطان از سلول‌های لنفاوی نابالغ شروع می‌شود و به سرعت در مغز استخوان و خون پخش می‌شود.

در ALL، مغز استخوان شروع به تولید تعداد زیادی سلول غیرطبیعی می‌کند که توانایی انجام عملکرد طبیعی ندارند. این سلول‌ها جای سلول‌های سالم را می‌گیرند و باعث کاهش گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید سالم و پلاکت‌ها می‌شوند. به همین دلیل بیمار دچار علائمی مانند خستگی شدید، تب‌های مکرر، عفونت‌های پی‌درپی و خونریزی‌های غیرعادی می‌شود. این بیماری به درمان فوری نیاز دارد و با شیمی‌درمانی درمان می‌شود.

در صورت مشاهده هر گونه علائمی که در مقاله مطرح شد، می توانید با پزشک فوق تخصص آنکولوژیست مراجعه کنید تا آزمایشات تخصصی و غربالگری لازم برای شما صورت گیرد. البته باید این نکته را در نظر داشت که وجود این علائم الزما به معنای داشتن سرطان نمی باشد فقط نیاز به بررسی و اطمینان دارند. برای مشاوره با دکتر صابریان فوق تخصص آنکولوژی با شماره زیر تماس بگیرید.

لوسمی حاد میلوئیدی (AML)

لوسمی حاد میلوئیدی یکی دیگر از انواع سریع و تهاجمی سرطان خون است که بیشتر در بزرگسالان دیده می‌شود. این بیماری از سلول‌های میلوئیدی مغز استخوان شروع می‌شود و به سرعت پیشرفت می‌کند.

در AML سلول‌های نابالغ در مغز استخوان به‌صورت کنترل‌نشده تکثیر می‌شوند و جای سلول‌های طبیعی خون را می‌گیرند. این وضعیت باعث کاهش توان بدن در مقابله با عفونت‌ها، ایجاد کم‌خونی و اختلال در انعقاد خون می‌شود. بیماران دچار ضعف شدید، خونریزی‌های بی‌دلیل، کبودی‌های پوستی و تب‌های مکرر می‌شوند. AML از خطرناک‌ترین انواع سرطان خون است و نیاز به درمان فوری و قوی دارد.

لوسمی مزمن لنفوسیتی (CLL)

لوسمی مزمن لنفوسیتی در افراد مسن دیده می‌شود و برخلاف انواع حاد، روند پیشرفت آهسته‌تری دارد. این بیماری از سلول‌های لنفاوی بالغ اما غیرطبیعی شروع می‌شود. در CLL ممکن است بیمار تا مدت‌ها هیچ علامت خاصی نداشته باشد و بیماری فقط در آزمایش خون کشف شود. با پیشرفت بیماری، علائمی مانند خستگی، کاهش وزن، تورم غدد لنفاوی و عفونت‌های مکرر ظاهر می‌شود. این نوع لوسمی به‌تدریج پیشرفت می‌کند و در بسیاری از موارد نیاز به درمان فوری ندارد و تحت نظر پزشک کنترل می‌شود.

لوسمی مزمن میلوئیدی (CML)

لوسمی مزمن میلوئیدی بیشتر در بزرگسالان دیده می‌شود و روند پیشرفت آن آهسته است، اما در صورت عدم درمان می‌تواند به مراحل خطرناک‌تر تبدیل شود.

در CML مغز استخوان تعداد زیادی گلبول سفید غیرطبیعی تولید می‌کند که به‌تدریج عملکرد طبیعی خون را مختل می‌کنند. در مراحل اولیه ممکن است بیمار علائم خاصی نداشته باشد، اما با گذشت زمان علائمی مانند خستگی، تعریق شبانه، کاهش وزن، احساس پری در شکم به دلیل بزرگ شدن طحال و عفونت‌های مکرر ظاهر می‌شود. این بیماری با داروهای هدفمند قابل کنترل است.

علائم سرطان خون

علائم سرطان خون در افراد مختلف می‌تواند متفاوت باشد و به نوع بیماری و مرحله آن بستگی دارد. بسیاری از این نشانه‌ها در ابتدا خفیف هستند و ممکن است با بیماری‌های ساده‌تر اشتباه گرفته شوند. به همین دلیل توجه به علائم مداوم و غیرعادی بدن اهمیت زیادی دارد، چون تشخیص زودهنگام نقش مهمی در موفقیت درمان دارد.

دسته علائم	نشانه‌ها
علائم عمومی	ضعف عمومی بدن، خستگی مداوم، احساس لرز، کاهش وزن ناگهانی
علائم عفونی	عفونت‌های مکرر، تب و لرز، بهبود دیرهنگام بیماری‌ها
علائم خونی	کبودی‌های بی‌دلیل، خونریزی بینی یا لثه، لکه‌های قرمز روی پوست
علائم بدنی	بزرگ شدن غدد لنفاوی، بزرگی کبد یا طحال، درد استخوان
علائم دیگر	تعریق شدید شبانه، بی‌اشتهایی، سردرد و خواب‌آلودگی

چه زمانی این علائم باید جدی گرفته شود؟

اگر چند مورد از این علائم به‌صورت مداوم و بدون دلیل مشخص دیده شود، بهتر است فرد برای بررسی‌های دقیق‌تر به پزشک مراجعه کند. البته وجود این علائم به‌تنهایی به معنی سرطان خون نیست و نیاز به بررسی تخصصی دارد.

علت سرطان خون چیست؟

علت دقیق سرطان خون هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است، اما پزشکان معتقدند این بیماری نتیجه ترکیب چند عامل ژنتیکی و محیطی است. این عوامل باعث ایجاد تغییر در DNA سلول‌های مغز استخوان شده و در نهایت منجر به تولید غیرطبیعی سلول‌های خونی می‌شوند.

عوامل ژنتیکی

عوامل ژنتیکی یکی از مهم‌ترین نقش‌ها را در بروز سرطان خون دارند و در برخی افراد می‌توانند زمینه ابتلا را از قبل ایجاد کنند. این عوامل قابل کنترل نیستند و به ساختار ژنتیکی فرد مربوط می‌شوند.

وجود سابقه خانوادگی سرطان خون می‌تواند احتمال ابتلا را کمی افزایش دهد، هرچند به این معنا نیست که بیماری حتما منتقل می‌شود. همچنین برخی بیماری‌های ژنتیکی مانند سندروم داون با افزایش ریسک ابتلا به لوسمی همراه هستند. در این شرایط، سلول‌های بدن بیشتر مستعد تغییرات غیرطبیعی می‌شوند.

عوامل محیطی

عوامل محیطی از مهم‌ترین دلایل احتمالی در ایجاد سرطان خون هستند و در طول زمان اثر می‌گذارند. این عوامل با آسیب رساندن به سلول‌های بدن می‌توانند خطر جهش‌های ژنتیکی را افزایش دهند.

قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض مواد شیمیایی مانند بنزن (که در برخی صنایع استفاده می‌شود) یکی از عوامل شناخته‌شده است. همچنین تماس با اشعه‌های خطرناک یا دوز بالای اشعه ایکس می‌تواند به مغز استخوان آسیب برساند و روند طبیعی تولید سلول‌های خونی را مختل کند. آلودگی هوا و سموم صنعتی نیز از دیگر عوامل مؤثر هستند.

عوامل مربوط به سبک زندگی

سبک زندگی ناسالم می‌تواند نقش مهمی در افزایش خطر ابتلا به بسیاری از بیماری‌ها از جمله سرطان خون داشته باشد. این عوامل قابل کنترل هستند و با تغییر عادات روزانه می‌توان ریسک را کاهش داد.

مصرف سیگار یکی از مهم‌ترین عوامل خطر محسوب می‌شود، زیرا مواد شیمیایی موجود در دود سیگار می‌توانند به DNA سلول‌ها آسیب بزنند. همچنین قرار گرفتن در معرض دودهای سمی و محیط‌های آلوده می‌تواند اثرات مشابهی داشته باشد. ضعف سیستم ایمنی بدن نیز می‌تواند بدن را در برابر تغییرات سلولی آسیب‌پذیرتر کند.

عوامل مرتبط با بیماری‌ها و درمان‌های قبلی

برخی بیماری‌ها و درمان‌های پزشکی نیز ممکن است در افزایش احتمال ابتلا به سرطان خون نقش داشته باشند. این موارد در افرادی دیده می‌شود که سابقه بیماری‌های خاص یا درمان‌های سنگین داشته‌اند.

برای مثال، افرادی که قبلا تحت شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی قرار گرفته‌اند، ممکن است در آینده کمی بیشتر در معرض خطر باشند. همچنین مصرف طولانی‌مدت داروهایی که سیستم ایمنی بدن را تضعیف می‌کنند، می‌تواند بدن را نسبت به تغییرات سلولی حساس‌تر کند. برخی بیماری‌های خونی زمینه‌ای نیز ممکن است ریسک را افزایش دهند.

تشخیص سرطان خون

تشخیص سرطان خون با بررسی علائم بالینی و انجام آزمایش‌های خون آغاز می‌شود. پزشک با توجه به وضعیت بیمار، در صورت مشاهده نشانه‌های مشکوک، آزمایش‌های دقیق‌تری را برای تایید یا رد بیماری درخواست می‌کند. در ادامه مهم‌ترین روش‌های تشخیص سرطان خون به‌صورت خلاصه آورده شده است:

روش تشخیص	توضیحات
آزمایش خون (CBC)	اولین و مهم‌ترین آزمایش برای بررسی تعداد و وضعیت سلول‌های خونی است. در این آزمایش ممکن است افزایش یا کاهش غیر طبیعی گلبول‌های سفید، قرمز یا پلاکت‌ها مشاهده شود.
بررسی اسمیر خون محیطی	در این روش نمونه خون زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود تا شکل و ظاهر سلول‌های خونی مشخص شود و وجود سلول‌های غیرطبیعی تشخیص داده شود.
نمونه‌برداری از مغز استخوان	یکی از دقیق‌ترین روش‌ها برای تشخیص قطعی لوسمی است. در این روش نمونه‌ای از مغز استخوان گرفته می‌شود تا میزان و نوع سلول‌های سرطانی بررسی شود.
آزمایش‌های ژنتیکی و مولکولی	برای شناسایی نوع دقیق سرطان خون و بررسی تغییرات ژنی سلول‌ها استفاده می‌شود و در انتخاب روش درمان نقش مهمی دارد.
تصویربرداری (در برخی موارد)	مانند سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن برای بررسی بزرگ شدن طحال، کبد یا غدد لنفاوی استفاده می‌شود.

نکته مهم

تشخیص سرطان خون فقط با یک آزمایش انجام نمی‌شود و ترکیبی از چند آزمایش مختلف برای رسیدن به تشخیص قطعی لازم است.

کدام نوع سرطان خون کشنده است؟

لوسمی حاد میلوئیدی (AML) کشنده ترین نوع سرطان خون است. میزان بقای این سرطان پنج ساله (چند نفر پنج سال پس از تشخیص زنده خواهند ماند) برای 29.5٪ است. لوسمی سرطانی است که معمولاً گلبول‌های سفید خون را تحت تأثیر قرار می‌دهد. لوسمی حاد میلوئیدی (AML) بیشتر در بین افراد 60 و 70 ساله تشخیص داده می شود. این سرطان تنها حدود 21000 نفر را در سال تحت تاثیر قرار می دهد، اما یکی از تهاجمی ترین سرطان ها است.

بدترین نوع سرطان خون

هرچند که تمامی انواع لوسمی می‌توانند کشنده باشند، اما لوسمی حاد میلوئیدی (AML) و لوسمی حاد لنفوبلاستیک (ALL) به دلیل سرعت بالای پیشرفت و پیچیدگی درمان نرخ بقای عمر کمتری داشته به عنوان بدترین نوع سرطان خون شناخته می‌شوند. تشخیص زودهنگام و درمان فوری می‌تواند تاثیر زیادی بر کنترل این بیماری‌ها داشته باشد. بنابراین، آگاهی از علائم و نشانه‌ها و مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم مشکوک بسیار مهم است.

پیشگیری از سرطان خون

این بیماری قابل پیشگیری نیست و غربالگری خاصی جهت پیشگیری از ابتلا به این بیماری وجود ندارد. همچنین امکان بررسی احتمال ابتلا به لوسمی وجود ندارد و نمی توانیم موارد دارویی و غیر دارویی را برای این افراد درنظر بگیریم تا از ایجاد سرطان حاد پیشگیری کنیم. اما تنها راهی که با استفاده از آن می توان احتمال ابتلا به سرطان خون را کاهش داد این است که از عواملی مانند دوری از مواد پرتوزا و مواد شیمیایی و امثال آنها جلوگیری کنیم.

از جمله روش های درمانی که برای بیماری لوسمی بکار گرفته می شود، شیمی درمانی می باشد. اما بسته به شدت بیماری و سن و سال بیمار شیوه درمانی که برای وی در نظر گرفته می شود متفاوت خواهد بود. یکی دیگر از روش های رایج و بسیار مهمی که در درمان لوسمی یا سرطان خون بکار گرفته می شود، پیوند سلول های بنیادین و هماتولوژی که در مواردی که بیماری شدت بیشتری پیدا کرده است مورد استفاده قرار می گیرد. برای مطالعه روش های درمان سرطان خون کلیک کنید.

درمان سرطان خون

درمان سرطان خون بسته به نوع لوسمی، سن بیمار و میزان پیشرفت بیماری متفاوت است. هدف اصلی درمان، کنترل رشد سلول‌های غیرطبیعی، بازگرداندن عملکرد طبیعی مغز استخوان و بهبود کیفیت زندگی بیمار است.

در بسیاری از موارد، درمان با شیمی‌ درمانی سرطان خون آغاز می‌شود و در صورت نیاز از روش‌هایی مانند درمان هدفمند (Targeted Therapy)، پرتودرمانی یا پیوند سلول‌های بنیادی (مغز استخوان) استفاده می‌شود. انتخاب روش درمانی مناسب توسط پزشک متخصص و بر اساس شرایط هر بیمار انجام می‌گیرد.

سخن پایانی

سرطان خون یا لوسمی یک بیماری جدی اما قابل کنترل در بسیاری از موارد است که در اثر اختلال در تولید سلول‌های خونی در مغز استخوان ایجاد می‌شود. با اینکه علت دقیق آن همیشه مشخص نیست، اما تشخیص زودهنگام و شروع درمان مناسب می‌تواند نقش بسیار مهمی در کنترل بیماری، بهبود کیفیت زندگی و افزایش طول عمر بیمار داشته باشد.

سوالات متداول سرطان خون