شیمی درمانی سرطان تخمدان چگونه انجام می شود؟

شیمی درمانی سرطان تخمدان یکی از اصلی ترین روش های درمانی برای کنترل این بیماری به شمار می رود که در بسیاری از بیماران نقش مهمی در روند درمان دارد. این روش با استفاده از داروهایی انجام می شود که به سلول های سرطانی حمله می کنند و از رشد و گسترش آن ها جلوگیری می کنند. از آنجا که سرطان تخمدان در بسیاری از موارد در مراحل پیشرفته تشخیص داده می شود، درمان دارویی جایگاه ویژه ای در برنامه درمانی پیدا می کند.

شناخت درست شیمی درمانی تخمدان، آگاهی از نحوه انجام آن و اطلاع از پیامدهای احتمالی درمان می تواند به بیماران و خانواده های آن ها کمک کند تا با دید بازتری این مسیر را طی کنند. در این مقاله تلاش شده است اطلاعات کاربردی و قابل فهمی درباره شیمی درمانی سرطان تخمدان ارائه شود تا پاسخگوی سوالات رایج و دغدغه های افراد درگیر با این بیماری باشد.

شیمی درمانی سرطان تخمدان چیست؟

شیمی درمانی سرطان تخمدان معمولا اولین مرحله درمانی برای اکثر زنان مبتلا به این بیماری است. این روش با توقف رشد سلول ‌های سرطانی، به کاهش یا نابودی تومور ها کمک می ‌کند، به ‌خصوص قبل یا بعد از جراحی. دارو های شیمی درمانی اغلب به صورت تزریق وریدی (IV) یا خوراکی تجویز می ‌شوند. در برخی موارد، این دارو ها به صورت گرم و از طریق یک لوله نازک، مستقیما به داخل حفره شکم (شیمی درمانی داخل صفاقی) وارد می‌ شوند.

این درمان یک روش سیستمیک محسوب می ‌شود، به این معنا که دارو ها وارد جریان خون شده و به سراسر بدن می‌ رسند. هدف آن از بین بردن سلول ‌های باقی‌ مانده سرطانی، تومور های بزرگ یا سرطان ‌های گسترش ‌یافته است.

شیمی درمانی سرطان تخمدان در چه مراحلی استفاده می شود؟

بسیاری از بیماران این سوال را دارند که شیمی درمانی در چه زمانی آغاز می شود. پاسخ این سوال به مرحله تشخیص بیماری و میزان گسترش آن وابسته است.

در برخی موارد، ابتدا جراحی برای برداشتن توده های قابل مشاهده انجام می شود و پس از آن شیمی درمانی آغاز می گردد. در شرایط دیگر، درمان دارویی پیش از جراحی تجویز می شود تا اندازه تومور کاهش یابد و جراحی ساده تر انجام شود.

این روش درمانی می تواند در مراحل ابتدایی، پیشرفته یا حتی در بازگشت بیماری مورد استفاده قرار گیرد. پزشک با بررسی نتایج آزمایش ها و تصویربرداری، بهترین زمان شروع درمان را تعیین می کند.

مزایای شیمی درمانی سرطان تخمدان

مزایای شیمی درمانی سرطان تخمدان شامل توانایی بالای این روش در نابودی سلول‌ های سرطانی، کاهش اندازه تومور ها و جلوگیری از گسترش بیماری به دیگر اندام ‌ها است. این دارو ها با هدف قرار دادن سلول‌ هایی که به سرعت رشد و تقسیم می ‌شوند، مانند سلول ‌های سرطانی، عمل می‌ کنند و به دلیل اینکه بیشتر سلول ‌های طبیعی بدن در حال تقسیم نیستند، آسیب کمتری به بافت ‌های سالم وارد می ‌شود. 

همچنین، شیمی درمانی می‌ تواند پس از جراحی، سلول‌ های سرطانی باقیمانده را از بین ببرد یا قبل از جراحی، تومور ها را کوچک ‌تر کند تا روند عمل آسان ‌تر شود.

فرم مشاوره رایگان با دکتر صابریان

داروهای شیمی درمانی سرطان تخمدان کدام اند؟

داروهای مورد استفاده در شیمی درمانی تخمدان متنوع هستند و هر کدام عملکرد خاصی دارند. این داروها با جلوگیری از تقسیم سلولی یا تخریب ساختار سلول های سرطانی عمل می کنند.

پیش از معرفی داروها، باید دانست که ترکیب دارویی برای هر بیمار ممکن است متفاوت باشد. پزشک با توجه به پاسخ بدن به درمان، داروها را تنظیم می کند.

در جدول زیر، برخی از داروهای رایج در درمان دارویی سرطان تخمدان آورده شده است:

نام دارو	نحوه اثر
پاکلیتاکسل	اختلال در تقسیم سلولی
کربوپلاتین	تخریب DNA سلول سرطانی
سیس پلاتین	جلوگیری از رشد سلول
دوکسوروبیسین	آسیب به ساختار سلولی

این داروها ممکن است به صورت تزریقی یا در شرایط خاص به شکل خوراکی تجویز شوند.

عوارض جانبی شیمی درمانی سرطان تخمدان

ممکن است دارو های شیمی درمانی برای شما عوارض جانبی‌ در طی درمان و بعد از آن ایجاد کند که معمولا با دارو قابل کنترل هستند و پس از پایان دوره درمان به‌ تدریج ناپدید می ‌شوند. تجربه این عوارض از فردی به فرد دیگر متفاوت است و بستگی به نوع دارو های مصرفی و روش تجویز آن ‌ها دارد.

از عوارض شایع داروهای شیمی درمانی سرطان تخمدان می‌ توان به موارد زیر اشاره کرد:

افزایش احتمال ابتلا به عفونت

شیمی درمانی موجب کاهش تعداد گلبول ‌های سفید خون می ‌شود که قدرت بدن برای مبارزه با عفونت ‌ها را کاهش می‌ دهد. در نتیجه ممکن است سرماخوردگی ‌ها، ویروس ‌ها یا عفونت ‌های دیگر شدیدتر و طولانی ‌تر شوند و گاهی نیاز به بستری در بیمارستان پیدا شود.

احساس خستگی

کاهش گلبول ‌های قرمز خون ممکن است باعث خستگی، بی‌ حالی، کاهش انرژی و حتی تنگی نفس شود. این احساس ممکن است تا مدتی پس از پایان درمان نیز ادامه داشته باشد.

تهوع و استفراغ

برخی دارو های شیمی درمانی باعث تهوع و استفراغ می ‌شوند. پزشک معمولا دارو های ضد تهوع برای کاهش این مشکل تجویز می‌ کند. وجود یا عدم وجود تهوع نشانه موفقیت یا شکست درمان نیست.

اسهال یا یبوست

دارو های شیمی درمانی، ضد تهوع یا مسکن ‌ها می‌ توانند باعث تغییر در حرکات روده و ایجاد اسهال یا یبوست شوند.

نازک شدن یا ریزش مو

بسته به نوع دارو، ممکن است دچار ریزش مو های سر یا بدن شوید. این ریزش معمولا موقتی است و پس از پایان درمان مو ها مجددا رشد می‌ کنند، اگرچه ممکن است رنگ و جنس آن ‌ها موقتا متفاوت باشد.

درد مفاصل یا عضلات

ممکن است چند روز پس از شیمی درمانی سرطان تخمدان درد هایی در مفاصل یا عضلات احساس کنید. این درد ها معمولا گذرا هستند و ممکن است با مسکن‌ های ساده مانند استامینوفن کاهش یابند.

از دیگر عوارض احتمالی می ‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• احساس بی ‌حسی و گزگز در دست ‌ها یا پا ها
• خشکی دهان
• کاهش موقت تعداد سلول ‌های خونی
• افزایش احتمال خونریزی یا کبودی بدن

در برخی موارد، در کنار دارو های شیمی درمانی از داروی بواسیزوماب (Avastin) نیز استفاده می ‌شود. این دارو می‌ تواند عوارضی از جمله موارد زیر را ایجاد کند:

• افزایش یا تشدید فشار خون
• خون ‌دماغ شدن
• احساس گیجی و سر درد
• تاخیر در بهبود زخم ‌ها
• افزایش احتمال سوراخ شدن روده در برخی بیماران مبتلا به سرطان تخمدان

توصیه می ‌شود در صورت بروز هر یک از این علائم، با پزشک خود مشورت کنید تا راهکار های درمانی و مراقبتی مناسب را دریافت کنید.

مراحل شیمی درمانی سرطان تخمدان

در ادامه، مراحل شیمی درمانی سرطان تخمدان را بر اساس زمان ‌بندی و شیوه‌ انجام درمان، توضیح می‌ دهیم: ممکن است شیمی درمانی سرطان تخمدان در هر یک از زمان‌ های زیر انجام شود:

• بعد از جراحی (شیمی‌ درمانی کمکی)
• هم قبل و هم بعد از جراحی (شیمی‌ درمانی نئوادجوانت و کمکی)
• شیمی‌ درمانی به‌ صورت تکی یا ترکیبی

بیشتر بدانید : شیمی درمانی در بارداری

شیمی درمانی سرطان تخمدان بعد از جراحی

این نوع شیمی‌ درمانی که به آن شیمی درمانی کمکی گفته می ‌شود، معمولا بین 2 تا 4 هفته پس از عمل جراحی انجام می ‌شود. هدف آن از بین بردن سلول ‌های سرطانی باقی ‌مانده است که با چشم غیر مسلح یا حتی ابزار های جراحی قابل مشاهده نیستند. دارو ها معمولا در قالب چرخه ‌های منظم (هر چند هفته یک ‌بار) به مدت 4 تا 5 ماه تجویز می ‌شوند. البته مدت و تعداد چرخه ‌ها به مرحله سرطان و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.

شیمی درمانی سرطان تخمدان قبل از جراحی

در مراحل پیشرفته‌ سرطان تخمدان، به‌ویژه مرحله 3 یا 4، ممکن است شیمی درمانی پیش از جراحی انجام شود. به این روش شیمی درمانی نئوادجوانت گفته می ‌شود. هدف از آن کوچک کردن اندازه تومور ها است تا برداشتن آن‌ ها در حین عمل جراحی آسان ‌تر و موفق ‌تر باشد. این روند معمولا شامل سه چرخه شیمی‌درمانی، سپس جراحی و پس از آن سه چرخه دیگر درمان دارویی است.

فرم مشاوره رایگان با دکتر صابریان

شیمی درمانی به‌ صورت تکی یا ترکیبی

شیمی درمانی سرطان تخمدان اغلب با ترکیب دو یا چند دارو انجام می ‌شود، اما گاهی ممکن است از یک دارو به ‌تنهایی استفاده شود. در صورت داشتن هرگونه حساسیت دارویی یا مصرف هم‌ زمان دارو های دیگر، باید پزشک را مطلع ساخت، چرا که احتمال بروز واکنش ‌های دارویی خطرناک وجود دارد. پزشک بر اساس شرایط بیمار، بهترین ترکیب دارویی را انتخاب می‌کند.

در بیشتر موارد، دارو های شیمی درمانی از طریق تزریق داخل وریدی (IV) وارد بدن می ‌شوند و برای راحتی بیشتر از تجهیزاتی مانند پورت یا کاتتر استفاده می ‌شود. این درمان معمولا به ‌صورت سرپایی انجام می ‌شود و بیمار پس از پایان جلسه می‌ تواند به خانه باز گردد، مگر در صورت بروز عوارض که نیاز به پیگیری فوری باشد.

آیا شیمی درمانی سرطان تخمدان دردناک است؟

خود فرایند تزریق دارو درد شدیدی ندارد، اما ممکن است ناراحتی خفیفی در محل تزریق ایجاد شود. برخی بیماران در روزهای پس از درمان دچار درد عضلانی یا مفصلی می شوند که قابل مدیریت است.

تیم درمانی تلاش می کند با تجویز داروهای کمکی، ناراحتی های احتمالی را کاهش دهد. اطلاع دادن هر گونه درد یا تغییر به پزشک، نقش مهمی در بهبود روند درمان دارد.

نقش تغذیه در دوران شیمی درمانی سرطان تخمدان چیست؟

تغذیه مناسب در طول درمان دارویی سرطان تخمدان اهمیت زیادی دارد. بدن در این دوره به انرژی و مواد مغذی بیشتری نیاز دارد تا بتواند با فشار درمان کنار بیاید.

مصرف غذاهای سبک، پروتئین کافی، میوه و سبزیجات تازه توصیه می شود. نوشیدن آب کافی نیز به دفع مواد زائد دارویی کمک می کند. در صورت کاهش اشتها، وعده های غذایی کوچک اما متعدد می تواند مفید باشد. مشورت با متخصص تغذیه می تواند به تنظیم برنامه غذایی مناسب کمک کند.

منابع معتبر خارجی درباره شیمی درمانی سرطان تخمدان چه می گویند؟

بر اساس مطلب منتشر شده در سایت National Cancer Institute:

Chemotherapy is a common treatment for ovarian cancer and is often used after surgery to kill remaining cancer cells.

ترجمه:شیمی درمانی یکی از روش های رایج درمان سرطان تخمدان است و اغلب پس از جراحی برای از بین بردن سلول های باقی مانده به کار می رود.

منبع: https://www.cancer.gov/types/ovarian/patient/ovarian-treatment-pdq

این منبع بر نقش مهم درمان دارویی در کنار جراحی تاکید دارد و نشان می دهد این روش بخش جدایی ناپذیر درمان است.

شیمی درمانی سرطان تخمدان چه تاثیری بر باروری دارد؟

یکی از دغدغه های زنان جوان، تاثیر این درمان بر توانایی باروری است. برخی داروهای شیمی درمانی می توانند عملکرد تخمدان را تحت تاثیر قرار دهند.

در صورتی که بیمار قصد بارداری در آینده داشته باشد، پیش از شروع درمان باید با پزشک در این باره صحبت کند. روش هایی برای حفظ باروری وجود دارد که در شرایط خاص قابل بررسی هستند.

سوالات متداول درمان دارویی سرطان تخمدان

نتیجه گیری

شیمی درمانی یکی از روش ‌های مهم و موثر در درمان سرطان تخمدان است که با از بین بردن سلول ‌های سرطانی به بهبود شرایط بیماران کمک می ‌کند. رعایت نکات پزشکی و پیگیری منظم درمان می‌ تواند عوارض جانبی را کاهش داده و نتیجه درمان را بهبود بخشد. اهمیت تشخیص زود هنگام و همراهی با تیم درمان، کلید موفقیت در مسیر درمان سرطان تخمدان است.